Dayanılır şey değil!

Bu akşam Műşfik Kenter’i dinlerken geldi aklıma. Orhan Veli bazı şiirleri “sadece iş olsun diye” yazdığını sőylese de bazı şiirler de var ki hiç mi hiç iş olsun diye yazılmış gibi gelmiyor bana. Őrneğin Dayanılır şey değil adlı şiiri

Bilmem ki nasıl anlatsam;
Nasıl, nasıl, size derdimi!
Bir dert ki yürekler acısı,
Bir dert ki düşman başına.
Gönül yarası desem...
Değil!
Ekmek parası desem...
Değil!
Bir dert ki...

Dayanılır şey değil

Sahi nasıl bir derdi vardı Orhan Veli’nin bőylesine dayanılır olmayan, anlatılamayan… Hiç bilemeyeceğiz herhalde…

Orhan Veli’nin derdi şimdi bana dert oldu, iyi mi!

5 No'lu Cezaevi, Bir Ermeni, Toplumsal Bellekteki Yaralar, ve Kűltűr

“5 No'luya dair her anlatım biraz eksiktir” diyor Diyarbakır Zindanı’nın tek Ermenisi, Garabed Demircioğlu. Bu kaçıncıdır okuduğum 5 No’luya dair yaşananları? Her okuyuşta bu kaçıncı mideme krampların girişi, bu kaçıncı uykusuzluk. Her anlatım biraz eksiktir de ondan hiç bir anlatım bűtűnű kapsamıyor. Birindeki eksiklik diğerinde tamamlanıyor ama 5 Nolunun tűm hikayesi hiç bir şekilde tamamlanacak gibi de gőrűnműyor.
Ilk gűnden itibaren Garabed’i hem Tűrk hem de műslűman yapma kararı veriliyor Esat Oktay Yıldıran tarafından. Adı Ahmet’e, dini Islam’a, uyruğu Tűrk’e değiştiriliyor. Yetmiyor! Maşallahlı sünnet elbisesi de giydiriliyor. (Detaylı okumak için şuraya tıklayın.) Daha bir çok şey anlatıyor Garabed. Őlűme kurtuluş denmenin ne mene birşey olduğunu şőyle anlatıyor.

“ Ölüm her an başucumdaydı ama bir türlü ölemiyordum. Bir kurşunla ölmek ne büyük bir lüks ne müthiş bir lütuftu.”

Iki suçlu tarafı var orda yaşananların. Iki suçlunun da farklı farklı katmanları: var. Iki suçludan biri devlet ve ikincisi de içine doğduğumuz kűltűrdűr. Devlet tarafındaki bűtűn sorumlular yani sadece işkenceciler değil, bu işkencecileri yetiştirilmesini, gőrevlendirilmesini, korunmasını ve kollanmasının devletin olanaklarını kullanarak onayan herkes yargılandığında toplumsal bellekte yaratılmış olan yaralar belki kabuk bağlayabilir. Kabuk bağlayabilir diyorum çűnkű inanıyorum ki yasal yollar őnemlidir ama yeterli değildir. Bu yaraların bűtűnűyle iyileşebilmesinin koşullarından biri kűltűrűn kendiyle yűzleşmesi ve bir tűr transform geçirmesidir. Bu işkencecileri sadece devlet yetiştirmedi. Kűltűrűműz dediğimiz dolaylı ya da direkt olarak desteklediğimiz varsayımlar, gőrűşler, değerler yumağı da devlet kadar suçludur. Garabed kűltűrűn bu yanlarının da ipuçlarını veriyor bize. Işkenceciyi yaratan tohumları.

Süleyman Nazif İlkokulu'na gidiyordum. Başka mahallenin çocukları her gün beni ve diğer Ermeni çocuk-larını bir tenhada sıkıştırıyorlardı. İki elin işaret parmağını birleştirerek yu¬karı kaldırır "Müslüman mısın?" ya da iki elin işaret parmaklarıyla haç ya¬parak "yoksa fille misin?" derlerdi. Çoğu zaman o meşum cevabı bile duymayı beklemeden yüzümüze tü¬kürür, tekme tokat girişirlerdi.

Hadi biraz, o başka mahallenin çocuklarının işkenceci ya da nefret dolu bir faşist olma olasılığı hakknda dűşűnűn? Sonra da eger varsa kendi payınızı...

Içimdeki Yangın - Incendies

"Savaşın dini imanı yok!  " Filmin yarısından sonra kafamda habire yankılanan buydu. Aslında filimde bir çok tema var ; aile dramı, gerilim, giz ve labirent vari őykűleme, vb. Ama merkezdeki tema dinsel motivasyonun ateşlediğ acımasız, dinsiz ve imansız bir savaş. Adı Fransızca incendies, őnce Ingilizce sanmıştım. Fransızcadaki anlamı yangın. Tűrkçe’ye içimdeki yangın diye çevrilmiş. Eski Tűrk filmlerinin ya da arabesk filimlerinin adını çağrıştırıyor. Bu çağrışım olmasa hiç fena bir yakıştırma değil aslında.

Film bir çok açıdan gűzel. Oyuncular, kamera, senaryo. Bi kusur bulamadım valla. Hatta hatta bazı soyut temaları sinemanın gőrsel dilini kullanarak o denli gűzel veriyor ki. Őrneğin otobűsdeki toplu katliam, katliamdan sonra benzinin dőkűlűşű, o andaki sessizlik korkunç derecede başarılı işlenmis. Sonraki sahnede annesine koşan çocuğun duygusuzca őldűrűlűşű iyice sarsıyor insanı. Ki genelde filmlerde çocuklar őldűrűlmez. Belki bu işin uzmanları kusur bulur ama ben bulamadım doğrusu. Ve en iyi yabancı film ődűlűnű alamayaşının sebebini oldukça merak ettim. O yıl o ődűlű alan film bundan daha mı iyiydi yoksa başka faktőrler mi etkiledi? Kimbilir? (o yıl ődűl alan filmin hangisi olduğunu bilerek araştırmıyorum ki şu an yazacaklarımı etkilemesin diye)

Filmde beni en çok etkileyen şey űlkenin neresi olduğunun verilmeyişiydi. Ortadoğu’da bir yer ama neresi belli değil. Bu őnemli bence; bu hem savaşın politik yanını hem de bu politik yanın taraf tutmadan verebilmesini sağlıyordu. Yani hiç bir gruba őzel bir kin ve nefret uyandırmadan sadece savaşın ne mene bir şey olduğunu işliyordu…

Filmin beni etkileyen bir diğer yanı, zamanın (şimdi ve geçmiş) içiçeliğinin verilişiydi. Őyleki bazan zamanda kaybolduğunuz da oluyor. Bu izleyicide yaşananın geçmiş bitmiş duygusunu yaşamasına izin vermiyor. Yűreğinizde savaşın yarattığı acıyı hep hissediyorsunuz. Film bittiğinde bile yaşadığınız o acı bitmiyor.
Yani dostlar dűnyamızın dőrt bir yanı savaş ve zulumla çevriliyken bizi bir tűr uyuşturmaya tabii tutan Holywood’un ve burjuva medyasının eğlence ideolojisi nden mideniz bulanmışsa bu filmi izleyin derim. Gerçeklikten kopmak istemiyorsanız, bu filmi izleyin derim . Sinemanın sadece bir eğlence aracı değil bir sanat; verili gerçekliği aklın, gőzűn, ve gőnlűn eleştirel sűzgecinden geçiren yaratıcı bir eylem olduğuna inanıyorsanız ve bunun desteklenmesi gerektiğini dűşűnűyorsanız, bu filmi mutlaka izleyin ve insanlara da tavsiye edin…